مقدمــه
مرور و تأملي در تجربيات انقلاب اسلامي، تحولات جهان اسلام، تحولات چند دهه اخير جهان و بويژه پديدههاي جهاني شدن و جهاني سازي سؤالهاي اساسي زير را براي ما مسلمانان مطرح ميكند كه:
- در چه زمانهاي زندگي ميكنيم و آيا آنرا خوب مي شناسيم؟
- ما چه هويت مشتركي داريم، چهمي خواهيم، با دنيا چه سخني داريم و با چه زباني بايد سخن بگوئيم؟
- آيا رويكردهاي ما مسلمانان در جهان معاصر تنها محدود به گزينههايي است كه تاكنون آزمودهايم؟
- و آيا دولتهاي اسلامي به تنهايي قادرند با استفاده از منابع خود به اين چالش ها و سؤالها پاسخ گويند؟
براي پاسخ به اين دغدغههاي اساسي از سال 1382 مطالعاتي صورت گرفت و نتايج آن طي تعامل با جمعي از انديشمندان و فعالان دلسوز فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي ملّي و منطقهاي و جهان اسلام مطرح گرديد كه حاصل آن شكلگيري "نظريه گفتمان جهاني مسلمانان" مي باشد.
اين نظريه طي چند سال اخير با تلاشهاي بعمل آمده دستاندكاران آن به طرحي براي ساماندهي حركتي اجتماعي در ميان مسلمانان تبديل شده كه هم اكنون مراحل همانديشي، پايهريزي نهادهاي اوليه، اطلاعرساني و توجيه مخاطبان مشاركت كنندگان و شكلگيري طرحهاي نمونه آزمايشي را براي حضور گسترده و فراگير طرح دنبال مي نمايد كه دستآوردهاي آن در اين چكيده تقديم حضور مي گردند.
1ـ زمينه شكلگيــري
بروز دغدغههاي جدي در منطقه خاورميانه و جهان اسلام و مرور ادبيات منتشره درزمينه پديدههاي جهاني شدن و جهاني سازي حاكي از بروز تحولات عميق و گسترده در جهان امروز ميباشد كه ريشه در عوامل اساسي زير دارند:
- گسترش سرمايهداري جهاني، تحولات شتابان در فناوريهاي نوين بويژه در فناوري اطلاعات و ارتباطات، ايجاد صدها هزار شركت، نهاد و سازمانهاي فعال فرامرزي و گسترش تعاملات جهاني
- تغييرات گسترده در روابط دولتـ ملتها، هويتهاي اجتماعي، و توسعه حضور نهادهاي غيردولتي در تمام عرصهها و قدرت گرفتن سلسله مراتب اجتماعي جهاني
- مخاطرات و تهديدات جدي در عرصههاي امنيت فرهنگي ـ ، اجتماعي، ـ علمي، و اقتصادي و بروز نوعي خلاء بحران در معنويت، زندگي و اخلاقي و گسترش بي عدالتي
- سامان گرفتن پيدايش نحلههاي فكري اجتماعي براي تعيين نسبت و رابطه معني دار با پديدههاي جهاني شدن و جهاني سازي
- توجه ويژه قدرتهاي جهاني به جوامع مسلمان با هدف تأثيرگذاري بر زنان، جوانان و خانواده، با اولويت منطقه خاورميانه به عنوان كانون اديان توحيدي و ذخائر انرژي جهان
از سويي ديگر بانگاهي به تحولات جهان اسلام ميتوان چنين نتيجهگيري كرد كه:
- جهاني شدن پديدهاي است واقعي با تهديدها و فرصتهاي اساسي، و جوامع مسلمان بويژه كشورهاي اسلامي براي حضور يكپارچه با هويت و مواضع مشترك براي تعامل منطقي با جهان امروز بايستي تدبيري جدي اتخاذ كنند و مسلمانان در اين زمينه دچار غفلت بزرگي شدهاند.
- تحولات ناشي از جهاني شدن نظيرر، بروز بي عدالتي، بحران خلاء ايمان و معنويت، در كنار وجود سرمايههاي مشترك اعتقادي و توانمنديهاي جوامع مسلمانان، محدوديتهاي دولتها، گسترش حضور مردم ،همگي ميتوانند گفتماني (حركت عملي ـ نظري) مشترك با رويكردي نو و مناسب زمانه را براي مسلمانان مطرح نمايد.
مجموعه نتايج حاصل از مطالعه در زمينههاي فوق كه طي چندين سال گذشته صورت گرفته منجر به شكلگيري نظريه گفتمان جهاني مسلمانان و ساماندهي حركتي عملي ـ نظري گرديد كه مشخصات و دستآوردهاي آن در پي ميآيند.
2ـ رويكــرد كلي
تجربههاي جهاني شدن و نياز زمانه نشان مي دهد كه مسلمانان براي تدبير پيشرفت و تحول خود و مشاركتي تأثيرگذار، نيازمند حضور و رويكردي نو با ويژگيهاي زير مي باشند:
- تكيه بر " هويت مشترك مسلماني" از طريق شكلگيري گفتماني مناسب زمانه
- به صحنه كشاندن سرمايه و هويت مسلماني از حاشيه به متن فعاليت هاي مشترك توسعهاي فرامرزي، و توسعه تفاهم، تقويت نگرش و هويت مشترك منطقه اي و جهاني
- خروج از انفعال در سطح ملي، ـ منطقه اي، ـ جهاني با طرح هاي مشترك توسعهاي و حركتهاي ايجابي حول مسايل مبتلابه مسلمانان و ديگر جوامع هم سو
- ساماندهي امكانات توسعهاي فرامرزي و بهرهگيري از ظرفيتهاي موجود براي حل مسايل مشترك و اختصاصي جوامع مسلمان
- ظرفيتسازي از طريق ايجاد و گسترش نهادها، سازمانها، مؤسسات، شركتها و ساختارهاي غيردولتي مشترك جديد ملّي ـ منطقهاي ـ بينالمللي بامشاركت اشخاص حقيقي و حقوقي در تمام عرصههاي توسعه متكي با اتكا بر توانمنديهاي جوامع مسلمان
- توسعه قواعد مشترك همكاري در بخش غيردولتي و ساماندهي روابط و شبكهسازي امكانات و توانمنديهاي جوامع مسلمان
- توسعه توانمنديهاي مديريتي مسلمانان در طراز جهاني، براي حل مشكلات جوامع يكديگر و ديگر جوامع همسو
- تعامل با يكديگر، بجاي چشم داشت و اتكاي صرف به قدرت ها و دولتها
بررسيهاي به عمل آمده نشان ميدهد كه مسلمانان براي چنين حركتي، بنيه اعتقادي و توانمنديهاي مردمي لازم را دارا مي باشند. و اين گفتمان درصدد تحقق شكلگيري اين حركت مهّم ميباشد و حاصل تجربههاي سه ساله اخير گوياي ظرفيتهاي عظيم در اين زمينه است.
3ـ مشخصات كلــي گفتمان
براي تبيين مواضع و مشخصات كلي حركتي عملي، نظري (گفتمان ) مبتني بر شرايط امروز جهان و جهان اسلام، مشخصات اوليه و كلي آن براي تعامل با مخاطبان مشاركتكنندگان و نقد و بررسي و شروع حركت ارايه ميشود تا گفتمان مورد انتظار و متفاهم مسلمانان با مشاركت همگان شكلنهايي خود را پيدا كند.
- صورت كلي و نقطه كانوني: توحيد و تعاون
- شعارها: عدالت، صلح، رفاه
- مباني نظري:
- خدا محوري (بجاي فرد محوري)
- عقلانيت قدسي ( بجاي عقل خودبنياد)
- جهان اخلاقي ( بجاي جهان سود مدار)
- مشاركت كنندگان:
- افراد و گروههاي نخبه فرهنگي، ـ علمي، ـ فني، ـ اجتماعي وـ اقتصادي تحول طلب جهان اسلام با ويژگيهاي زير:
- داراي دغدغه مسلماني: معتقدان به ارزشمند بودن هويت مسلماني و شمول آن بر عرصههاي گوناگون زندگي
- مشاركت گرائي فعال و معتقد به اعتدال در صحنه اجتماعي
- مجهز به دانش مديريت روز آمد و توانمند در تبديل ايدهها به عمل و در جهت پيشرفت و تحول جوامع مسلمان
- آشنا و حساس به تحولات زمانه، بويژه جوامع مسلمان
- جوانان و زنان مسلمان و كارآفرين در جوامع اسلامي و جوامع پيرو اديان الهي
- فعالان پيشتاز تحول طلب در جوامع پيرو اديان الهي و جوامع همسو
- دول كشورهاي مسلمان، سازمانهاي منطقهاي و مجامع بينالمللي علاقمند
- شعارهاي پادگفتماني:
- مشاركت در مخالفت با ظلم ، و سلطهجويي قدرتها، گسترش سرمايهداري بيبند و بار، گسترش فقر، و نابرابري و بيعدالتي، گسترش آسيبهاي اخلاقي و اجتماعي ، تحجر ديني، خشونت و تروريسم
- محورهاي اساسي فعاليت:
- توسعه انساني با اولويت جوانان و زنان مسلمان طراز جهاني
- توسعه علوم انساني با اولويت مديريت، ـ حقوق ،ـ اقتصاد
- توسعه علوم و فناوري، با اولويت فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات، زيست محيطي، ميكروالكترونيك، هوا فضا، فرهنگي و آموزشي
- توسعه اجتماعي، با اولويت: تأمين اجتماعي، استحكام نهاد خانواده، ترويج ورزش و گردشگري
- توسعه اقتصادي با اولويت اشتغال برتر و بهرهگيري از همافزايي امكانات مسلمانان با اولويت مزيتهاي نسبيجهان اسلام
4ـ ساماندهي طرح
باتوجه به شرايط امروز جوامع مسلمان در جهان امروز، "گفتمان جهاني مسلمانان" حركتي است اجتماعي كه اهداف، وظايف و نتايج مورد انتظار آن به قرار زير ميباشند كه از طريق تأسيس شبكهاي از مؤسسات غيردولتي در جوامع مسلمان پيگيري ميشوند:
1-4ـ اهداف و وظايف كلي حركت
- تبيين، بسط و اعتلاي الگوي " گفتمان جهاني مسلمانان" و ضرورتهاي آن
- ساماندهي توانمنديهاي موجود در جوامع مسلمان از طريق شبكهسازي
- ايجاد ظرفيتهاي جديد و گسترش ساختارهاي غيردولتي مشترك ملّي ـ منطقهاي ـ بينالمللي در جوامع مسلمان باتوجه به اولويتهاي موجود براي پيشرفت و توسعه آنها
- گسترش تعامل مشاركت جو يانه با جهان امروز براي توسعه مفاهمه و همكاري
- تعامل درجهت بهرهگيري از حمايت دولتها و نهادهاي جوامع مسلمان و جوامع همسو
- دستيابي به قواعد مشترك همكاري و ساماندهي سازوكارهاي مستمر تعامل جوامع مسلمان
2-4- نتايج مورد انتظار
- مشاركت فراگير مسلمانان در تبلور تدريجي " هويت مشترك مسلماني " در شبكهاي تعاملي در قلمرو تلاشهاي عملي و نظري
- سامان يافتن و نهادينه شدن قواعد همكاري و تعامل و مشاركت مسلمانان ( با اولويت بخش غيردولتي) براي پاسخگويي و حل مشكلات يكديگر
- افزايش سهم تأثيرگذاري و مشاركت مسلمانان در بهسازي جهان امروز و شكلگيري روندهاي اخلاقي در تحولات جهاني
- شكل گيري ساز و كارهاي جهاني براي تعامل مشفقانه و اثرگذار بر روي دولت ها، مجامع اسلامي و بينالمللي
- خروج از انفعال در سطح ملي و منطقه اي و اتخاذ مواضع فعال در قبال پديدة جهاني شدن
- تعاون حول مسائل و معضلات مبتلابه جوامع مسلمان
- توسعه دامنه عمل مسلماني به قلمروهاي فرامرزي و ايجاد نگرش منطقهاي ـ جهاني
- نگاه به امكانات و ظرفيتهاي موجود در جهان اسلام و استخدام ساز و كارهاي توسعه فرامرزي براي حل مسايل محلي
- كشيده شدن عمل مسلماني از حاشيه به متن فعاليتهاي متعارف روزمره در زمينه توسعه
5 ـ دستآوردهاي اين مرحلـه
نتيجه كلي حركت طي اين مدت بقرار زير ميباشد:
- تبيين اجمالي، اصلاح و تكميل تدريجي الگوي گفتمان جهاني مسلمانان
- تأسيس دبيرخانه تهران طرح در تهران و ساماندهي طرح
- برگزاري بيش از 120نشست اختصاصي بامشاركت شخصيتها، مديران و كارشناسان ملّي، منطقهاي و جهاني
- تهيه و تدوين راهنماي شكلگيري كروهها گروهها و مؤسسات ، اساسنامه نمونه و تأسيس تعدادي از موسسسات در پانزده حوزه تخصصي زير :
- تهيه و تدوين و اجراي برخي از برنامههاي سالانه گفتمانها و مؤسسات تخصصي در ايران
- تهيه و تدوين طرح "ساماندهي گفتمان جهاني مسلمانان" و روزآمدسازي و ويرايش مستمر آن
- معرفي طرح و جلب نظر برخي شخصيتهاي اسلامي براي حضور در هيأت مؤسس طرح
- معرفي طرح در چند كشور اسلامي (لبنان، كويت، مالزي و...) براي شكلگيري هيأتهاي مؤسس گفتمان جهاني مسلمانان
6- برنامه فعاليتهاي آتي (مرحله اول)
- شكلگيري و تأسيس موسسات تخصصي 15گانه در كشورها و جوامع اسلامي
- شكلگيري هيأتهاي موسسس منطقهاي
- معرفي طرح به شخصيتهاي ملّي ـ منطقهاي ـ جهاني اسلامي براي حضور در هيأت موسس
- برگزاري نشستهاي ملّي ـ منطقهاي براي معرفي طرح
- تنظيم روابط با نهادهاي بينالمللي جهان اسلام
- راه اندازي مركز اطلاع رساني گفتمان
- شناسايي توانمنديهاي موجود كشورهاي جوامع مسلمان و شبكهسازي آن
- طرحريزي پروژههاي اجرايي براي حل مسايل مبتلابه براساس قواعد مشترك همكاري با تكيه بر امكانات جمعي و مشاركت افراد حقيقي و حقوقي جوامع مسلمان
- ايجاد مؤسسات و شركتها و نهادهاي غيردولتي ضروري براي تكميل ظرفيتها
- زمينهسازي شكلگيري هيأتهاي مؤسس طرح از مؤسسات و گروههاي تخصصي و شخصيتهاي منطقهاي و جهاني و تأسيس نهاد بينالمللي فراگير
7 ـ شيوه همكاري و حمايت مخاطبان مشاركت كنندگان
علاقمندان مي توانند با مطالعه سوابق طرح و خردهالگوهاي عمومي شكلگيري گفتمان به يكي از طرق زير در طرح مشاركت نمايند:
- مشاركت در تأسيس شبكه موسسسات مادر (دبيرخانه مركزي كشورها) و گروههاي تخصصي ملّي (در كشورها و جوامع مسلمان) با اهداف و مأموريت یهاي مورد انتظار طرح
- پذيرش عضويت در هيأت امناء و يا مجامع موسسات مادر و تخصصي تأسيس شده در كشور متبوع يا ديگر كشورها و جوامع مسلمان
- مشاركت و يا عضويت در هيأتهاي مؤسس منطقهاي
- مشاركت در نشستهاي ادواري تخصصي و حضور در طرحها و شركت هاي مشترك براي حل مسائل توسعهاي جوامع هدف
- حمايت از طرح و همكاري با دبيرخانه متناسب با علايق و امكانات مخاطبان مشاركت كنندگان
بروزرسانی : یکشنبه 12 خرداد 1387 ساعت: 10:34